اولین بار که تو یه جمع بردگیمی، یه دوستی گفت ترن توعه. با خودم فکر کردم حالا که چی، راحتتر نیست بگیم نوبتته؟ ولی خب هرچی جلوتر رفتم، دیدم از بازیهای قدیمی مثل پوکر که توش چک، رایز و فولد یا حتی هولد میگن، تا بردگیم های جدیدتر که میگن فلان بازی دک بیلدینگه یا ورکر پلیسمنته، کلمات زیادی هست که انگلیسین و معمولا کسی نمیاد از ترجمهش استفاده کنه. متداول نیستن، گاهی هم ترجمههاشون چندان جالب نیست یا نامانوسن.
چرا اکثر کلمات انگلیسین؟
مونه بازیهای موفق از کشورهای دیگه مثل وایت کسل یا هارمونیز کم نداریم؟ چرا کلمات این کشورها رایج نشدن؟ شاید دلیل اصلیش این باشه که صنعت بردگیم مدرن از اواسط قرن بیستم توی آمریکا و اروپا شکل گرفت. درسته که بازیهای خیلی قدیمی مثل گو یا مانکالا در هند و چین رایج بودن و قدمت زیادی دارن، ولی صنعتی شدن تولید و طراحی بازیها در اروپا و آمریکا بود. انگلیسی که زبان اصلی بود، اصطلاحات فنی هم به همون زبان موند. وقتی بازیها به کشورهای دیگه رفتن، هیچکس زحمت ترجمهشون رو به خودش نداد. نتیجه این شد که الان یه بازیکن ژاپنی، آلمانی یا ایرانی، عموماً از یه کلمه برای «دستسازی کارت» استفاده میکنن و بهش میگن دکبیلدینگ.
چرا باید این کلمات رو بلد باشیم؟
راهنماها یا اصطلاحا رولبوک های اصلی از همین کلمات برای توضیح استفاده میکنن و حتی گاهی برخی دفترچه راهنماهای ترجمه شده همچنان از این کلمات بجای ترجمه اون استفاده میکنن. یا اگر بخای در مورد بازیها، نقدهاشون یا فروم های انگلیسی استفاده کنی باید اینارو بدونی.
بردگیمها توی ایران حسابی طرفدار پیدا کردن، ولی خیلی از کلمههاشون هنوز انگلیسیه. برای کسایی که به بازی فکری علاقه دارن، این یه فرصته. هم بازی میکنن، هم ناخودآگاه یه سری واژهی جدید یاد میگیرن.
در ادامه لیستی از اصطلاحات متداول در بردگیم رو برات توضیح میدم. اگه برات جالب بود، میتونی فهرست کامل این اصطلاحات بردگیم رو توی سایت تخصصی فارسیش ببینی که همهشون رو کاملتر توضیح داده.
دکبیلدینگ (Deck Building)
یعنی دستهی کارت رو خودت توی طول بازی بسازی. برعکس پوکر که از اول یه دست مشخص داری، اینجا هرچی جلوتر میری، کارتهای جدید میخری و به دستهات اضافه میکنی. Dominion بهترین نمونهشه. توی این بازیها معمولاً محدودیت توی تعداد کارتهایی که میشه جمع کنی هست. برای همین هنر اصلی اینه که بتونی بهترینها رو با توجه به هزینه، کارایی و محدودیت تعداد انتخاب کنی.
مثل یه بازی ویدیوییه که اولش شمشیر چوبی داری. هیولا میکشی، پول جمع میکنی، شمشیر آهنی میخری. بعد الماسی. امکانش هم نیست که بتونی همهی اسلحهها رو در آن واحد نگه داری. باید بتونی اونهایی که لازم داری رو آپگرید کنی یا بعضیهاشون رو کنار بذاری.
مدیریت دست (Hand Management) و سقف دست (Hand Limit)
تعداد کارتایی که توی دستته محدوده. بعضی بازیها میگن ۷ تا، بعضی ۱۰ تا. باید تصمیم بگیری الان چیکار کنی، چی رو نگه داری، چی رو دور بریزی. سقف دست یعنی همون حداکثر تعداد. اگه بیشتر بشه، باید دور بریزی.
فرقشون اینه که مدیریت دست دربارهی چگونگی استفاده از کارتهاست، ولی سقف دست یه قانون فیزیکیست که میگه چندتا کارت بیشتر توی دستت جا نمیشه. سون واندرز رو ببین. هر دور یه کارت رو بازی میکنی، بقیه رو میدی به نفر بعدی. این چرخش باعث میشه همیشه در حال سبکوسنگین کردن و انتخاب باشی.
جمعآوری منابع (Resource Gathering)
چوب، سنگ، غذا، طلا. یا میسازی، یا میخری، یا از همسایهات میدزدی (البته قانونی). کاتان رو که دیگه همه میشناسن. تاس میندازی، میبینی چی به دست آوردی، بعد باید با بقیه چانه بزنی یا برنامه بچینی که اون منابع رو بگیری.
ویکتوری پوینت (Victory Point) یا VP
ویکتوری پوینت رو بعضیها به اختصار VP میگن. همون امتیاز پیروزی. بعضی بازیها در لحظه حساب میشن، بعضیهاشون آخر بازی و بعضیها هم ترکیب هر دو حالتست. کارکاسون رو مثال بزنم. اگه منطقهات رو کامل کنی، امتیاز میگیری. اگه ناقص بذاریش، نصفش.
کنترل منطقه (Area Control)
کنترل منطقه یعنی هرکس توی یه بخش از صفحه نیروی بیشتری داشته باشه، اون منطقه رو کنترل میکنه. RISK و Twilight Struggle نمونههاش هستن.
ترن (Turn) و اکشن پوینت (Action Point)
ترن همون نوبته. توی جمعهای ایرانی هم خیلی میشنوی. میگن ترن کیه؟. البته بعضی بازیها بهت اجازه میدن با خرج کردن منبع، ترتیب نوبت رو عوض کنی یا اکشنهایی هستن که خارج از ترن میتونی انجام بدی.
اکشن پوینت یعنی تعداد کارایی که توی هر نوبت میتونی انجام بدی. Pandemic رو بازی کردی؟ هر بازیکن فقط ۴ تا اکشن پوینت داره. میتونی بری جلو، بیماری رو درمان کنی، پایگاه بسازی یا کارت مبادله کنی. باید انتخاب کنی.
توکن (Token) و میپل (Meeple)
توکن عموماً به آیتمهای بازی گفته میشه. ولی گاهی آیتمهای بازی اسمهای مختلفی مثل ریسورس یا چیز دیگه هم دارن. منابع، امتیاز، نشانههای خاص. پلاستیکی، چوبی، مقوایی. توی اسپلندور ، اون سنگهای قیمتی رنگی، توکن هستن.
میپل اسمش از «My People» اومده. همون آدمکهای چوبی کوچولو که توی کارکاسون هستن. توی جمعهای ایرانی کمتر کسی میگه «مهره»، همه میگن «میپل».
دراو (Draw) و دیسکارد (Discard)
دراو یعنی کارت کشیدن. دیسکارد یعنی دور انداختن یا شوزاندن کارت. دراو پایل یعنی اون دسته کارتایی که هنوز کشیده نشدن. دیسکارد پایل یعنی کارتایی که سوختن و دیگه استفاده نمیشن(البته بعضی بازی ها مثل سون واندرز استثناهایی برای دسترسی مجدد به این کارتها وجود داره). بعضی بازیها وقتی دراو پایل تموم میشه، دیسکارد پایل رو برمیگردونن. گاهی هم با تموم شدن دراو پایل بازی تموم میشه.
موتورسازی (Engine Building) و ورکر پلیسمنت (Worker Placement)
موتورسازی یعنی چند تا کارت یا قابلیت رو کنار هم بچینی که یه موتور تولیدی بسازی. هر بار ورودی کمی میگیره و خروجی زیادی میده. Terraforming Mars رو ببین.
ورکر پلیسمنت یعنی کارگرهای کوچیک داری که باید بذاریشون روی فضاهای محدود صفحه. هر فضا فقط یه بار توی هر دور قابل استفادهست. اگریکولا و استون ایج نمونههای کلاسیکش هستن. بعضیها معادل فارسی هم پیشنهاد دادن، مثلا برای ورکر پلیسمنت کارگرگذاری یا جانمایی کارگر پیشنهاد شده که هنوز روش اختلاف نظر هست و جا نیفتاده.
بازیهای سولو (Solo Games)
بازی سولو یعنی بازیهایی که میشه تکی بازی کرد. این یه ویژگی خوبه که خیلی از بازیهای جدید دارن و به درد خیلی از ما میخوره.همهی ما روزایی رو تجربه کردیم که دلمون میخواد یه بازی فکری بزنیم ولی نه کسی هست، نه حوصلهی جمع کردن دوستا رو داریم. بعضی بازیها از اول طوری طراحی شدن که فقط یه نفرهان، مثل final girl . بعضی بازیها هم حالت سولو دارن، یعنی میتونی با یه سری قوانین خاص، خودت به تنهایی بازی کنی. مثل آرک نوا که تک نفره هم میتونی بازیش کنی.
خیلیها توی خونههاشون تنها هستن یا برنامههای دوستاشون جور نیست. برای همین، بازیهای تکنفره توی دنیا و همچنین داخل ایران طرفدارای زیادی پیدا کردن. وقتی میتونی با یه بازی مثل اسپیریت آیلند یا ترافورمینگ مارس، ساعتها تنهایی سرگرم بشی و حتی استراتژیهات رو هم محک بزنی، دیگه نیازی نیست نگران پیدا کردن حریف باشی. اگه دوست داری لیست این بازیها رو ببینی، میتونی به صفحهی بردگیم های سولو یا تکنفره توی بردتو سر بزنی. اونجا کلی بازی سولو با رتبه و امتیاز پیدا میکنی که میتونی انتخاب کنی.
خیلی از بازیهای جدید، مخصوصاً اونایی که توی بردگیم گیک رتبههای بالایی دارن، حالت سولو هم دارن. پس اگه تنهایی بازی کردن رو دوست داری، موقع خرید حتماً دنبال عبارت Solo Mode بگرد.
بازیهای لگاسی (Legacy Games)
یه اصطلاح جدیدتر که این روزا توی دنیای بردگیم حسابی سر و صدا کرده، بازی لگاسی هست. این سبک بازی با بقیه فرق داره.چون هر چی جلوتر میری، بازی تغییر میکنه. تغییراتی که دائمی و موندگارن.
یعنی توی این بازیها روی صفحه برچسب میزنی ، کارت رو پاره میکنی، یا حتی قوانین جدید اضافه میشه. همهی این کارا باعث میشه که هر نسخه از بازی، منحصربهفرد بشه و هیچ وقت نشه به حالت اول برگردوندش. پاندمیک: لگاسی که سال ۲۰۱۵ اومد، این سبک رو حسابی محبوب کرد. توی این بازی، هر ماه یه سری هدف داری که باید انجام بدی، و اگه یه شهر طاعون بگیره، اثرش تا آخر بازی میمونه.
بعضی از این بازیها رو فقط یه بار میشه کامل بازی کرد. بعدش دیگه نمیشه دوباره از اول شروع کرد، مگه اینکه یه نسخهی جدید بگیری. به خاطر همینه که بهش میگن بازیهای یکبار مصرف .
حالا که با هم یه سری کلمه متداول رو بررسی کردیم میتونیم با یه نگاه اجمالی متوجه بشیم که تقریبا اکثر کلمات خیلی واضح و گویای کاری هستند که انجام میشه و از کلمات انتزاعی و سخت استفاده نشده و همین باعث میشه در کشورهای مختلف که سطح ابتدایی از زبان انگلیسی هم رایج باشه این لغات تا حدی معنی رو میرسونن.شمام هم اگر کلماتی از این قبیل می شناسید با بقیه کاربرها در بخش نظرات به اشتراک بذارید.
برای یادگرفتن کلمات بیشتر ویکیپدیای فارسی بردگیم ها , BoardGameGeek رو چک کن .اگه هم بیشتر خواستی به طور کلس در مورد بردگیم ها اطلاعات به دست بیاری سایت بردتو اطلاعات خوبی در زمینه بازیهای فکری و رومیزی جمع آوری کرده ،که ما هم تو این مطلب ازش استفاده کردیم